Khi nhắc đến kỹ năng Speaking trong IELTS, rất nhiều người học tiếng Anh thường cảm thấy lo lắng, thậm chí sợ hãi. Điều đáng nói là nỗi lo này không hẳn xuất phát từ việc thiếu từ vựng hay yếu ngữ pháp, mà chủ yếu đến từ tâm lý sợ nói sai, sợ diễn đạt không đủ “hay”, sợ bị giám khảo đánh giá thấp năng lực của mình. Chính áp lực đó khiến nhiều thí sinh không thể thể hiện đúng khả năng thực sự trong phòng thi.

Tuy nhiên, trên thực tế, phần thi Speaking - đặc biệt trong các kỳ thi chuẩn hóa như IELTS - không yêu cầu thí sinh phải nói quá phức tạp, sử dụng nhiều cấu trúc học thuật cao cấp hay phát âm giống người bản xứ. Điều quan trọng hơn cả là khả năng truyền đạt suy nghĩ một cách rõ ràng, logic và tự nhiên bằng tiếng Anh.

Những nguyên tắc đánh giá phần Speaking của giám khảo

Để cải thiện hiệu quả kỹ năng Speaking, người học không chỉ cần luyện tập cách nói mà còn cần hiểu rõ cách bài nói của mình được đánh giá như thế nào. Mỗi câu trả lời trong phần IELTS Speaking đều được giám khảo xem xét dựa trên những nguyên tắc và tiêu chí cụ thể, nhằm phản ánh khả năng sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp thực tế. Việc nắm vững các nguyên tắc đánh giá này giúp người học định hướng việc luyện nói một cách đúng trọng tâm, tránh những nỗ lực không cần thiết và tập trung phát triển những yếu tố thực sự ảnh hưởng đến điểm số.

1. Giám khảo không tìm kiếm câu trả lời hoàn hảo

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất của người học là cho rằng giám khảo mong đợi những câu trả lời “chuẩn mực”, không có lỗi, sử dụng nhiều từ vựng nâng cao hoặc cấu trúc ngữ pháp phức tạp. Chính suy nghĩ này khiến thí sinh dễ rơi vào trạng thái gồng mình, nói không tự nhiên hoặc cố học thuộc câu trả lời mẫu.

Trên thực tế, mục tiêu cốt lõi của phần thi IELTS Speaking là đánh giá khả năng sử dụng tiếng Anh như một công cụ giao tiếp. Giám khảo quan tâm đến việc bạn có thể diễn đạt ý kiến của mình một cách rõ ràng, phù hợp ngữ cảnh và dễ hiểu hay không, chứ không phải bạn có tránh được mọi lỗi nhỏ hay không.

Speaking đánh giá khả năng giao tiếp, không phải học thuộc câu mẫu

Một bài nói có thể tồn tại lỗi ngữ pháp hoặc phát âm nhẹ, nhưng nếu ý tưởng được trình bày mạch lạc, trả lời đúng trọng tâm câu hỏi và thể hiện được khả năng giao tiếp thực tế, bài nói đó vẫn được đánh giá tích cực hơn so với một câu trả lời trôi chảy nhưng mang tính học thuộc, thiếu sự linh hoạt.

‍

2. Tính tự nhiên quan trọng hơn sự trau chuốt

Tính tự nhiên là một trong những yếu tố then chốt trong đánh giá bài thi IELTS Speaking. Khi câu trả lời nghe quá tròn trịa, rập khuôn hoặc giống văn viết, giám khảo rất dễ nhận ra đây là câu trả lời đã được chuẩn bị sẵn. Điều này không chỉ làm giảm tính giao tiếp của bài nói mà còn khiến thí sinh khó xử lý khi gặp câu hỏi bất ngờ.

Thay vì cố gắng nhớ từng câu mẫu, người học nên tập trung vào việc hiểu bản chất câu hỏi và phản hồi bằng chính cách suy nghĩ của mình. Một câu trả lời tự nhiên thường bắt đầu từ việc nắm rõ câu hỏi đang yêu cầu điều gì, sau đó trả lời trực tiếp vào ý chính và phát triển thêm bằng lời giải thích hoặc ví dụ phù hợp.

Việc nói theo cách bạn vẫn diễn đạt suy nghĩ trong đời sống hàng ngày sẽ giúp phản xạ nhanh hơn, giảm áp lực tâm lý và tạo cảm giác thoải mái cho cả thí sinh lẫn giám khảo.

‍

3. Phát âm rõ ràng có giá trị hơn accent bản xứ

Nhiều người học lo lắng rằng mình không có accent “chuẩn” nên sẽ khó đạt điểm cao trong IELTS Speaking. Tuy nhiên, trong các tiêu chí đánh giá chính thức, giám khảo không chấm điểm dựa trên việc bạn có phát âm giống người Anh hay người Mỹ hay không, mà dựa trên mức độ dễ hiểu của bài nói.

Phát âm rõ ràng quan trọng hơn accent trong phần Speaking

Phát âm rõ ràng, nhấn trọng âm hợp lý, nói với tốc độ vừa phải và ngắt nghỉ đúng chỗ sẽ giúp bài nói trở nên dễ nghe và dễ theo dõi. Ngược lại, việc nói quá nhanh, nuốt âm hoặc cố gắng bắt chước accent chưa quen có thể khiến bài nói trở nên khó hiểu và làm giảm hiệu quả giao tiếp. Do đó, ưu tiên hàng đầu trong Speaking nên là sự rõ ràng và ổn định, thay vì cố gắng thể hiện accent một cách gượng ép.

‍

4. Cách sắp xếp ý tưởng ảnh hưởng trực tiếp đến điểm số

Một bài IELTS Speaking hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào nội dung, mà còn phụ thuộc vào cách tổ chức câu trả lời. Khi ý tưởng được trình bày theo trình tự logic, giám khảo sẽ dễ dàng theo dõi mạch nói và đánh giá cao khả năng diễn đạt của thí sinh.

Sắp xếp ý logic giúp cải thiện điểm Speaking

Ngược lại, nếu câu trả lời rời rạc, thiếu liên kết hoặc chuyển ý đột ngột, bài nói sẽ trở nên khó hiểu, dù cho từ vựng và ngữ pháp có thể không quá kém. Vì vậy, việc sắp xếp ý rõ ràng ngay từ đầu là một yếu tố quan trọng giúp bài Speaking “ghi điểm”.

‍

Cách trả lời Speaking để tạo ấn tượng tốt trong phòng thi 

Sau khi hiểu rõ những tiêu chí mà giám khảo sử dụng để đánh giá phần IELTS Speaking, bước tiếp theo là vận dụng những hiểu biết đó vào cách trả lời trong phòng thi. Một câu trả lời hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào vốn từ vựng hay ngữ pháp, mà còn ở cách thí sinh tổ chức ý tưởng, kiểm soát nhịp độ nói và thể hiện thái độ giao tiếp phù hợp. 

1. Trả lời đủ ý, tránh quá ngắn hoặc lan man

Một lỗi phổ biến trong IELTS Speaking là trả lời quá ngắn, chỉ bằng một hoặc hai từ. Điều này khiến giám khảo không có đủ dữ liệu để đánh giá khả năng sử dụng ngôn ngữ của thí sinh. Ngược lại, việc nói quá dài nhưng thiếu trọng tâm cũng làm giảm hiệu quả của câu trả lời.

Một cấu trúc trả lời đơn giản nhưng hiệu quả là: trả lời trực tiếp câu hỏi, giải thích ngắn gọn lý do và bổ sung một ví dụ nếu phù hợp. Cách trả lời này giúp bài nói vừa đủ dài, có chiều sâu, lại giữ được sự rõ ràng và mạch lạc.

Trả lời đủ ý là bí quyết gây ấn tượng 

‍

2. Ưu tiên từ vựng quen thuộc nhưng sử dụng chính xác

Việc sử dụng từ vựng nâng cao chỉ thực sự có giá trị khi được dùng đúng ngữ cảnh. Giám khảo đánh giá cao khả năng dùng từ chính xác và linh hoạt hơn là việc cố gắng “khoe” những từ khó nhưng dùng chưa đúng.

Nếu bạn không nhớ một từ cụ thể, việc diễn đạt lại ý bằng những từ quen thuộc hoặc giải thích vòng quanh là hoàn toàn chấp nhận được và thậm chí còn được đánh giá tích cực. Điều này cho thấy bạn có khả năng xử lý ngôn ngữ linh hoạt - một kỹ năng rất quan trọng trong giao tiếp thực tế.

‍

3. Kiểm soát tốc độ nói và biết ngắt nghỉ hợp lí

Nói trôi chảy không đồng nghĩa với nói liên tục không ngừng nghỉ. Việc ngắt nghỉ đúng chỗ giúp bạn có thời gian sắp xếp ý tưởng và giúp người nghe dễ tiếp nhận thông tin hơn.

Trong trường hợp cần thêm thời gian suy nghĩ, bạn có thể sử dụng những câu mở đầu đơn giản để giữ mạch giao tiếp, chẳng hạn như thừa nhận rằng câu hỏi thú vị hoặc bạn chưa từng suy nghĩ sâu về vấn đề này. Những câu như vậy hoàn toàn tự nhiên và không làm giảm chất lượng bài nói.

Trình bày mạch lạc, chậm rãi để đảm bảo kiểm soát bài nói

‍

4. Giữ tâm lý ổn định và thái độ hợp tác

Tâm lý là yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến phần thi IELTS Speaking. Khi quá căng thẳng, thí sinh dễ nói nhanh, quên ý hoặc mắc những lỗi không đáng có. Ngược lại, khi giữ được sự bình tĩnh, bạn sẽ kiểm soát tốt hơn nội dung và cách diễn đạt.

Cần nhớ rằng giám khảo không có mục đích “bắt lỗi”, mà là người lắng nghe và đánh giá khả năng giao tiếp của bạn. Một thái độ lịch sự, hợp tác, cùng tinh thần cởi mở và tự nhiên luôn tạo được ấn tượng tích cực.

Thái độ hoà nhã, lịch sự là tip ăn điểm trong mắt giám khảo

‍

Kết luận 

IELTS Speaking không phải là phần thi để tìm kiếm những câu trả lời hoàn hảo hay những màn thể hiện ngôn ngữ quá phức tạp. Thực chất, đây là bài kiểm tra đánh giá khả năng sử dụng tiếng Anh như một công cụ giao tiếp hiệu quả. Khi người học hiểu rõ cách giám khảo chấm điểm và biết cách tổ chức câu trả lời một cách rõ ràng, logic và tự nhiên, việc nói tiếng Anh trong phòng thi sẽ trở nên chủ động và dễ kiểm soát hơn rất nhiều.

Những mẹo Speaking trong bài cho thấy rằng một bài nói gây ấn tượng không đến từ việc “nói hay” theo khuôn mẫu, mà từ khả năng diễn đạt đúng trọng tâm, với thái độ bình tĩnh và tinh thần hợp tác. Vì vậy, việc luyện Speaking nên tập trung vào sự nhất quán, tính tự nhiên và khả năng phản xạ trong giao tiếp, thay vì chỉ cố gắng ghi nhớ các câu trả lời mẫu.

Về lâu dài, khi xây dựng được nền tảng Speaking vững chắc dựa trên những nguyên tắc này, người học không chỉ cải thiện kết quả trong kỳ thi IELTS mà còn nâng cao khả năng sử dụng tiếng Anh trong học tập, công việc và các tình huống giao tiếp học thuật thực tế.

‍